کربنات سدیم

کربنات سدیم (Na₂CO₃) یا سودا اَش یکی از مواد شیمیایی کلیدی و پرمصرف در صنعت نساجی است که عمدتاً به‌عنوان قلیا، تنظیم‌کننده pH و فعال‌کننده رنگ‌ها استفاده می‌شود. کاربردهای اصلی آن عبارت‌اند از:

۱. رنگرزی با رنگ‌های راکتیو (Reactive Dyes)

مهم‌ترین کاربرد کربنات سدیم در نساجی:

• ایجاد محیط قلیایی مناسب (pH حدود 10–11)

• فعال‌سازی گروه‌های هیدروکسیل سلولز برای اتصال کووالانسی رنگ به الیاف پنبه

• افزایش ثبات شستشویی و درصد جذب رنگ

۲. تنظیم pH در فرآیندهای مختلف

• تنظیم pH حمام‌های:

  • رنگرزی

  • شستشو

  • تکمیل

• جایگزین ملایم‌تر نسبت به سود سوزآور

۳. شستشوی پس از رنگرزی (Soaping)

• کمک به حذف رنگ‌های هیدرولیزشده

• افزایش شفافیت و یکنواختی رنگ

• بهبود ثبات رنگ

۴. آهارگیری و آماده‌سازی پارچه

• استفاده در آهارگیری پارچه‌های پنبه‌ای

• کمک به حل و حذف مواد آهاری طبیعی و مصنوعی

• افزایش جذب‌پذیری الیاف

۵. سفیدگری (در کنار آب اکسیژنه)

• ایجاد محیط قلیایی برای فعال شدن پراکسید هیدروژن

• کمک به افزایش راندمان سفیدگری

• معمولاً همراه با پایدارکننده‌ها مصرف می‌شود

۶. چاپ پارچه

• تنظیم pH خمیر چاپ در چاپ راکتیو

• کمک به تثبیت رنگ در مرحله بخاردهی

۷. شستشو و خنثی‌سازی غیرمستقیم

• حذف چربی‌ها و آلودگی‌ها

• آماده‌سازی الیاف برای مراحل بعدی

مزایای کربنات سدیم

• قیمت پایین و در دسترس

• قلیای کنترل‌پذیر و ملایم

• آسیب کمتر به الیاف نسبت به NaOH

• مناسب برای ماشین‌آلات نساجی

معایب و نکات فنی

• قلیای ضعیف‌تر نسبت به سود سوزآور

• مصرف بیش از حد باعث:

  • افت استحکام الیاف

  • تغییر تون رنگ

• نیاز به شستشوی کامل پس از مصرف

دوز مصرف معمول (تقریبی)

• رنگرزی راکتیو: 5–20 گرم در لیتر

• سفیدگری: 2–5 گرم در لیتر
  (بسته به نوع پارچه و ماشین)